Uitkomsten branche-onderzoek onder vaktherapeuten

In 2018 hebben we samen met de vaktherapie-opleidingen een branche-onderzoek gehouden onder alle (bijna) afgestudeerde vaktherapeuten. Dit hebben we in 2026 herhaald. Via dit onderzoek krijgen we in beeld hoe groot het werkveld is en hoe dit er uitziet. Bovendien kunnen we door dit onderzoek te herhalen zien hoe het veld zich ontwikkelt. In het rapport zijn de uitkomsten terug te vinden. Hieronder zetten we de belangrijkste uitkomsten puntsgewijs op een rijtje. 

Profiel van vaktherapeuten

• 14% is man, 86% vrouw. Dit was in 2026 13% tegenover 87%.
• De leeftijd is evenredig verdeeld over jong-medior-senior.

Potentiële markt

• Er zijn meer respondenten werkzaam in het vakgebied: 74% (in 2018 was dit 67%). Het aantal respondenten dat werk zoekt als vaktherapeut is gedaald van 4% naar 2%. De rest is in opleiding of werkzaam in een ander vak.
• 82% van de respondenten vormt de potentiële markt (=werkzaam als vaktherapeut, werkzoekend als vaktherapeut of nog in opleiding). Van het totaal aantal respondenten is 76% lid. Dit komt neer op een penetratiegraad van 94% (in 2018: 89%).

Werkzaam als vaktherapeut

• Het aantal vaktherapeuten dat in loondienst werkt is bijna terug op het niveau van 2010:  69% is in 2026 in loondienst. In 2018 was dat 54% en in 2010 was dit 72%.
• Het aantal zelfstandigen is toegenomen: 23% in 2026 tegenover 12% in 2018 en 15% in 2010.
• We zien na een flinke stijging het aantal vaktherapeuten dat in  loondienst en zelfstandig werken combineren, afnemen. In 2026 is dit nog 7% tegenover 34% in 2018 en 13% in 2010.
• In loondienst richt men zich met name op volwassenen, terwijl zelfstandig gevestigde vaktherapeuten zich op zowel kinderen, jeugd als volwassenen richten. Bij beide groepen richt men zich minder op ouderen (65+).
• Zowel vaktherapeuten in loondienst als vrijgevestigde vaktherapeuten zijn meer individuele cliënten gaan zien: 11 tot 20 per week in plaats van 0 tot 10 per week.
• Het aantal cliënten in groepsverband neemt af voor de mensen in loondienst: minder vaktherapeuten werken met groepen en de groep wordt kleiner: 0-10 cliënten in groepsverband. Bij de vvt-ers zien we geen verschuiving: een groot deel werkt niet met groepen en bij de vaktherapeuten die dat wel doen zijn de groepen ook nu tussen de 0 en 10 personen.
• Bijna iedere vaktherapeut specialiseert zich. Voor vrijgevestigden is dit 1) jeugdzorg (49%), 2) ggz (41%), 3) onderwijs/speciaal onderwijs (22%) en 4) kinder- en jeugdpsychiatrie (18%). Voor mensen in loondienst is dit 1) ggz (35%), 2) jeugdzorg (18%), 3) kinder- en jeugdpsychiatrie (16%) en 4) verstandelijk gehandicaptenzorg (14%).
• Waar er in 2018 verschillen te zien waren tussen problematieken waar zelfstandigen en vaktherapeuten in loondienst mee werken, lijkt dit in 2026 dichter bij elkaar te liggen. De top 3 is voor ieder gelijk: 1) Spanning en stress, 2) Negatief zelfbeeld en 3) Angst en paniek. Voor elke problematiek zien we dat de respondenten zich hier vaker op richten. Dezelfde problematieken komen terug met opvallend verschil dat ‘Woede en agressie’ alleen bij vaktherapeuten in loondienst naar voren komt en ‘Teruggetrokken gedrag’ alleen bij zelfstandig gevestigde vaktherapeuten.
• We zien dat zowel vaktherapeuten in loondienst als zelfstandige vaktherapeuten in hun aanbod meer systeemtherapie/gezinstherapie opnemen (voor loondienst van 22% in 2018 naar 32% in 2026, voor zelfstandigen van 23% in 2018 naar 34% in 2026).
• Het aanbod aan groepen neemt significant af bij de vaktherapeuten in loondienst (van 78% in 2018 naar 68% in 2026).
• Vaktherapeuten bieden zowel in loondienst als als zelfstandige andere activiteiten aan. Dit was in 2018 58% en is nu 64%. Denk aan workshops, cursussen, training en coaching, begeleiding.
• We zien dat vaktherapeuten nog even tevreden zijn met hun werk (loondienst 87% (in 2018: 87%), zelfstandigen 82% (in 2018: 78%)).

Vrijgevestigde vaktherapeuten

• De meeste vrijgevestigde vaktherapeuten hebben nog steeds een praktijk aan huis (21% in 2026, 25% in 2018). We zien het aantal dat een groepspraktijk heeft met andere zorgverleners significant stijgen (van 8% in 2018  naar 13% in 2026). Het aantal met een groepspraktijk met andere vaktherapeuten blijft nagenoeg gelijk (8% in 2018 en 9% in 2026), net als het aantal met een praktijk in een gezondheidscentrum (10% in 2026 en 8% in 2018). Daarentegen neemt het aantal met een praktijk op school significant af (van 7% in 2018 naar 2% in 2026).
• Ook in 2026 zien we dat het grootste gedeelte van de cliënten de therapie zelf betaalt. Dit is gelijk aan 2018 (58%). Dit wordt gevolgd door vergoeding vanuit de jeugdwet (contract) en onderaannemerschap/freelance waarbij dit aandeel groeit (van 24% naar 34% resp. van 11% naar 28%). Vergoeding bij zelfstandigen via de aanvullende pakketten neemt significant af: van 60% in 2018 naar 21% in 2026).
• Cliënten melden zich nog steeds meestal zelf aan (80% in 2026, 81% in 2018), maar verwijzing neemt op alle terreinen significant toe en gebeurt het meeste via huisartsen, sociale wijkteams en jeugdteams, gemeenten en psychologenpraktijken.
• Het gemiddelde uurtarief ligt op € 86,10. De meeste vaktherapeuten (43%) vragen tussen de € 70 en € 90 euro. 39% vraagt tussen de € 90 en € 110. Hiervan wordt gemiddeld € 37,70 vergoed. In de meeste gevallen ligt de vergoeding onder de € 50 euro (48%) of is er geen vergoeding (26%).

In loondienst

• Vaktherapeuten in loondienst werken het meest in een ggz-instelling (43% in 2026, 43% in 2018). We zien het aantal vaktherapeuten in loondienst in een jeugdzorginstelling stijgen van 10% in 2018 naar 17% in 2026. Daartegenover zien we een daling in de verstandelijk gehandicaptenzorg (van 17% naar 12%) en bij het Algemeen Ziekenhuis (van 6% naar 3%). 11% werkt in een verpleeghuiszorginstelling (in 2018:13%).
• De meeste vaktherapeuten in loondienst werken 17 tot 24 uur (38%). We zien dat de kleinere contracten iets afnemen. De groep die 32 tot 40 uur werkt is gestegen.
• We zien dat de meeste vaktherapeuten in loondienst nog steeds tot 25% niet client-gebonden tijd besteden (84% in 2026, 86% in 2018).
• De inbedding van vaktherapie bij de werkgever ontwikkelt zich positief. Elke vaktherapeut rapporteert over de behandeling. Een groeiend aantal neemt deel aan multidisciplinair teamoverleg, besprekingen over behandelplan/zorgplan, deelname aan intervisie binnen de instelling en overleg met andere vaktherapeuten. Ook het werkoverleg met de leidinggevende neemt toe. De betrokkenheid bij de intake ligt relatief nog wat lager, maar neemt ook toe (van 29% in 2018 naar 34% in 2026).

Opleiding tot vaktherapeut

• De meeste vaktherapeuten (62%) hebben een hbo bachelor afgerond. We zien een stijging van het aantal met een master  (van 14% in 2018 naar 22% in 2026) of een universitaire opleiding (van 6% in 2018 naar 9% in 2026).
• Opleidingen sluiten goed aan op de arbeidsmarkt. We zien geen grote verschillen tussen de afstudeerjaren.
• 8% is bezig met een vervolgopleiding, 12% heeft hier interesse in. Dit zijn voornamelijk vaktherapeuten met een hbo bachelor.
• De interesse in een vervolgopleiding is relatief het grootst bij afgestudeerden aan NHLStenden en ligt relatief wat lager bij afgestudeerden aan Christelijke Hogeschool Ede en Zuyd Hogeschool.
• Werkgevers financieren de vervolgopleiding in 24% van de gevallen volledig en 43% van de gevallen gedeeltelijk. In 32% van de gevallen betaalt de werkgever niet mee. De opleiding kan in 10% van de gevallen volledig in werktijd gevolgd worden en in 36% van de gevallen gedeeltelijk. 54% volgt de opleiding volledig in eigen tijd.

Lidmaatschap beroepsvereniging

• Leden zijn soms ook lid van een andere vereniging of koepel. We zien hier dat het aantal leden dat bij RBCZ is aangesloten gedaald is (van 10% in 2018 tot 5% in 2026). SKJ en NFG worden relatief vaak genoemd. Opvalt dat bij ‘Anders’ de NVVS en de NVvMT genoemd worden, de beroepsverenigingen zelf. Dit zou verklaard kunnen worden doordat mensen soms aannemen dat ze lid zijn van Vaktherapie Nederland en hierdoor de vraag anders interpreteren.
• De tevredenheid over  de beroepsvereniging en over Vaktherapie Nederland is nagenoeg gelijk gebleven: 66% voor Vaktherapie Nederland en 71% voor de beroepsverenigingen.

Gebruik van diensten, behoeftes en wensen

• Van het aanbod aan leden wordt het meest gebruik gemaakt van de nieuwsbrief van de beroepsvereniging, de nieuwsbrief van Vaktherapie Nederland, het Tijdschrift voor vaktherapie en informatie op de website van Vaktherapie Nederland, hoewel dit voor elk in vergelijking met 2018 wel iets terugloopt.
• Opvallend is dat ‘zoek-een-vaktherapeut’ is gestegen van 20% in 2018 naar 35% in 2026. Deze functionaliteit toont zelfstandige praktijken. Ook het verwijzen naar de website vaktherapie.nl is significant toegenomen van 14% in 2018 naar 18% in 2026.
• Ook deelname aan de Week van de Vaktherapie is toegenomen van 16% naar 22% en het gebruik van de collectieve verzekering is gestegen van 2% naar 22%.
• Bij de vraag naar behoeftes en wensen valt op dat dit op alle fronten iets daalt. Het hoogst scoren nog steeds het belang van meer onderzoek naar vaktherapie, de behoefte aan overzicht als het gaat om evidentie, de behoefte aan informatie over arrangementen en methodieken, de behoefte aan diepgaande nascholing en de behoefte aan product- en modulebeschrijvingen.