Toelichting: de inzet van vrijgevestigde vaktherapeuten in de jeugdhulp – juridische ruimte & constructieve samenwerking

In het huidige jeugdhulplandschap zoeken gemeenten naar manieren om zorg toegankelijk, doelmatig en betaalbaar te houden. Die zoektocht is begrijpelijk en noodzakelijk. Tegelijkertijd zien we dat sommige regio’s ervoor kiezen om vaktherapie uitsluitend nog in te kopen onder regiebehandeling. Dat wordt vaak ingestoken als een veilige keuze, vanuit de veronderstelling dat het zorgt voor overzicht, kwaliteit en grip op kosten. In de praktijk kan een te strikte toepassing juist leiden tot vertraging, hogere kosten en minder maatwerk voor kinderen die hulp nodig hebben. 

Als vrijgevestigde vaktherapeut herken je deze spanning wellicht. Jij ziet elke dag wat kinderen nodig hebben, je werkt samen met verschillende professionals en schakelt flexibel met de omgeving van het kind. Toch kun je als vrijgevestigde vaktherapeut onzekerheid ervaren wanneer gemeenten strikte kaders hanteren. Soms ontstaat het gevoel dat je in discussie moet over wat “mag”, terwijl je juist als partner met de gemeente wilt samenwerken aan dat wat kinderen nodig hebben: passende zorg. 

Deze toelichting dient als ruggensteun om dat gesprek met de gemeente vanuit expertise en met vertrouwen te voeren. Het doel is niet om de confrontatie aan te gaan, maar om op een constructieve manier en met de juiste kennis op zak de ruimte te benutten die er inhoudelijk en juridisch gezien voor vaktherapie ís. 

De kern is eenvoudig: 

Ken de juridische kaders, maar zet in op de dialoog. De Jeugdwet biedt gemeenten juist ruimte om vaktherapie flexibel, doelmatig en passend in te zetten. 

De Jeugdwet biedt ruimte, geen beperking 

Een belangrijk uitgangspunt is de tenzij‑bepaling uit de Jeugdwet. Hierrin staat dat jeugdhulp in principe wordt gegeven door een professional met een SKJ‑ of BIG‑registratie, tenzij aannemelijk is dat de kwaliteit ook op een andere manier geborgd is. Voor vaktherapeuten betekent dit dat zij, wanneer zij geregistreerd staan in het Kwaliteitsregister Vaktherapie, voldoen aan strikte beroepsnormen en kwaliteitseisen. Dat maakt hen volledig inzetbaar als zelfstandige jeugdhulpprofessional. 

In veel gesprekken wordt deze bepaling onterecht gebruikt als afkadering: “Het mág niet zonder regiebehandelaar.” Maar het is precies andersom.  

De wet biedt gemeenten de ruimte om vaktherapie zonder tussenlagen in te zetten wanneer dat past bij de ondersteuningsbehoefte van een kind. Dit kan de zorg sneller, minder bureaucratisch en doelmatiger maken. 

Flexibiliteit in de praktijk: van monodisciplinair tot multidisciplinair 

Gemeenten gaan er soms vanuit dat kwaliteit alleen geborgd is binnen een multidisciplinair behandelteam onder regiebehandeling, maar hiermee miskennen zij de kwaliteit van de vrijgevestigde vaktherapeut. Waar multidisciplinaire samenwerking van grote waarde kan zijn bij specifieke complexe problematiek, is de vrijgevestigde  vaktherapeut bij uitstek geschikt voor enkelvoudige (monodisciplinaire) hulpvragen. Vaktherapeuten zijn vakbekwaam en bevoegd om zelfstandig te behandelen zonder dat een formele diagnose vereist is. Deze inzet voorkomt dat een kind onnodig in een zwaar en kostbaar zorgtraject belandt wanneer een gerichte vaktherapeutische interventie volstaat.

Een starre eis voor regiebehandeling dwingt zorg die simpel kan blijven naar een complexe structuur. Dit leidt tot onnodig zware trajecten, hogere kosten, oplopende wachtlijsten en verlies van maatwerk.  

Een monodisciplinaire setting betekent overigens niet dat de therapeut solistisch werkt; er vindt waar nodig altijd actieve afstemming plaats met de directe omgeving, zoals ouders, school, het wijkteam of jeugdbescherming. 

Wanneer een casus wél vraagt om een multidisciplinaire aanpak, kan de vrijgevestigde vaktherapeut bovendien flexibel worden ingezet als onderaannemer of zzp’er door een organisatie.

PGB als waardevolle optie voor maatwerk 

Gemeenten zijn vaak terughoudend bij persoonsgebonden budgetten (PGB’s) omdat zij vrezen voor kostenoverschrijdingen of gebrek aan overzicht. In plaats van het PGB enkel als een individueel recht te positioneren, is het strategisch sterker om het te presenteren als een gerichte oplossing. Het PGB fungeert dan als een noodzakelijk vangnet voor situaties waarin het gecontracteerde aanbod (Zorg in Natura, ZIN) niet tijdig of onvoldoende passend kan voorzien in de hulpvraag. 

Een PGB kan een passende route zijn wanneer er geen tijdige of passende ZIN-optie is. Het helpt om maatwerk te bieden voor kinderen die dat nodig hebben. 

Deze insteek is niet alleen constructief, maar ook juridisch juist. Wanneer jij voldoet aan de professionele standaard én wanneer onderbouwd kan worden waarom jouw behandeling het meest passend is, dan kan een gemeente een PGB juridisch gezien moeilijk weigeren. Juridisch expertisecentrum Schulinck bevestigt dit in hun juridische analyse: gemeenten mogen vaktherapie niet vooraf categorisch uitsluiten. Ellke gemeente is verplicht om per individuele casus te beoordelen welke hulp noodzakelijk en passend is.  

Door het PGB op deze manier te zien, houd je het gesprek open en professioneel. Je laat zien dat je meedenkt met de gemeente, terwijl je tegelijkertijd duidelijk maakt dat de Jeugdwet ruimte biedt om kinderen de zorg te geven die ze nodig hebben. 

Steun van wetgeving en jurisprudentie 

Hoewel juridische informatie geen strijdmiddel hoeft te zijn, is het waardevol om te weten dat je professioneel stevig staat. Naast de Jeugdwet zelf en de VNG‑handreikingen die bevestigen dat vaktherapie zelfstandig kan worden ingezet, is relevante jurisprudentie ondersteunend in het gesprek. 

Een belangrijke uitspraak komt van het Gerechtshof Den Haag (ECLI:NL:GHDHA:2025:1322, 1 juli 2025). In deze zaak maakte het hof korte metten met beleidskaders waarin aanvullende regie‑eisen werden opgelegd aan vaktherapie zonder inhoudelijke noodzaak. De rechter heeft geoordeeld dat zulke eisen niet doelmatig zijn en dat ze professionals onnodig beperken in hun autonomie. Hoewel deze uitspraak uit de ggz‑context komt, zijn de onderliggende principes - doelmatigheid, proportionaliteit en professionele autonomie - direct toepasbaar binnen de Jeugdwet. 

Dat deze eis onterecht is, blijkt ook uit een schrijven van het ministerie van VWS uit 2016. Hierin wordt bevestigd dat de beperking tot multidisciplinaire trajecten uit de oude Zorgverzekeringswet niet geldt voor de Jeugdwet. Daarnaast is er via onze website (JIP - Bezwaar maken en juridische mogelijkheden - Vaktherapie Nederland - federatie voor vaktherapeutische beroepen) relevante jurisprudentie beschikbaar die bevestigt dat het ontbreken van een SKJ-registratie de toekenning van een PGB niet in de weg staat. 

Deze informatie dient als een stevig fundament om vanuit de inhoud de dialoog met de gemeente aan te gaan. Het zijn handvatten die laten zien dat de wettelijke kaders juist bedoeld zijn om flexibiliteit en kwaliteit mogelijk te maken. 

Hoe voer je zelf het gesprek met jouw gemeente? 

Omdat wij ons focussen op de landelijke ontwikkelingen en situaties sterk verschillen per regio en per gemeente, is jouw inzet op lokaal niveau cruciaal. Wij vragen jou als vaktherapeut om lokaal de regie te nemen. Hieronder geven we je een aantal tips. 

• Verenig je: zoek collega‑vaktherapeuten in je regio op en vorm een collectief. Samen sta je veel sterker in het gesprek met gemeenten dan individueel. Betrek ook lokale zorgorganisaties en andere jeugdhulpaanbieders en laat hen zich uitspreken over de toegevoegde waarde van vaktherapie.  

• Benut de beschikbare informatie: gebruik deze toelichting, brieven die we eerder hebben gestuurd en andere ondersteunende informatie op de website (zoals professionele standaarden, handreikingen en relevante jurisprudentie) als bronmateriaal voor je eigen contacten met gemeenten. Dit vind je in het JIP: Jeugd Informatie Pakket.

• Wees proactief: verdiep je tijdig in hoe zaken in jouw gemeente of regio zijn geregeld. Lees aanbestedingsstukken zorgvuldig, bekijk nota’s van inlichtingen en maak actief gebruik van de mogelijkheid om vragen te stellen. Neem hierbij ook de vragen én antwoorden van andere aanbieders mee. Die geven vaak waardevolle context en signaleren knelpunten waarop jij kunt aansluiten in je eigen onderbouwing. Wacht niet af tot beleid al is vastgesteld: laat vroeg van je horen, zodat je invloed kunt uitoefenen voordat besluiten definitief worden en de koers al vastligt. 

• Steek het positief in: het gesprek met gemeenten wordt krachtiger wanneer je begint vanuit de herkenning van gezamenlijke doelen. Gemeenten en vaktherapeuten willen hetzelfde: dat kinderen de juiste zorg op het juiste moment krijgen. Door die gedeelde ambitie centraal te zetten, ontstaat ruimte voor openheid, wederzijds begrip en gezamenlijke oplossingen. 
   
  Vertel hoe jij in de praktijk zelfstandig behandelaar bent én kan samenwerken met andere professsionals als dat nodig is. Laat zien welke kwaliteitseisen je naleeft via je registratie. En verduidelijk hoe jouw inzet kan bijdragen aan het voorkomen van zwaardere zorg of wachttijden. Daarmee laat je zien dat je niet komt halen, maar brengen: kennis, samenwerking, flexibiliteit, efficiëntie. 

Denk actief mee in oplossingsrichtingen en benadruk hoe vaktherapie in de gehele breedte van het jeugddomein kan worden ingezet: van preventieve inzet en lichte jeugdhulp tot volwaardige specialistische behandeling. 

Om op landelijk niveau ons werk goed te doen, ontvangen we graag signalen vanuit de praktijk. Staat vaktherapie onder druk binnen jouw gemeente, dan maken we een afweging hoe we je kunnen ondersteunen met de middelen die we hebben.  

Maar deel vooral ook je succes: kiezen gemeenten in jouw regio bewust voor een brede toegang tot vaktherapie? Deze best practices kunnen we als Vaktherapie Nederland delen met andere leden en met gemeenten. Signalen die we binnenkrijgen kunnen wij vertalen richting onze gesprekspartners.  

Wil je weten hoe een aantal andere gemeenten het succesvol aanpakken? Op deze pagina vind je een handig boekje met daarin zes uitgewerkte voorbeelden. 

Samen houden we vaktherapie op de kaart als onmisbaar onderdeel van de jeugdzorg.