Vrijgevestigde vaktherapie in de jeugdhulp

Binnen de jeugdhulp is vaktherapie één van de beroepsgroepen die nog onbekend is bij gemeenten en wijkteams. Het is hierdoor niet vanzelfsprekend dat gemeenten vrijgevestigde vaktherapeuten contracteren of via een PGB vergoeden. Daarnaast stellen veel gemeenten aanvullende registratie-eisen aan vrijgevestigde praktijken. Hierdoor hebben nog niet alle jeugdigen die een indicatie voor vaktherapie hebben of die dit wensen toegang tot behandeling middels vaktherapie.

Op deze pagina is alle relevante informatie in één document gebundeld, zodat we veel voorkomende misverstanden en knelpunten ten aanzien van de inzet van met name vrijgevestigde vaktherapeuten kunnen wegnemen.
 

Wat is vaktherapie?

Vaktherapie is de overkoepelende naam voor de vaktherapeutische disciplines beeldende therapie, danstherapie, dramatherapie, muziektherapie, psychomotorische therapie, psychomotorische kindertherapie en speltherapie.

Vaktherapie is een behandelvorm die uitgaat van doen en ervaren. Het non-verbale en ervaringsgerichte karakter van vaktherapie maakt het bijzonder geschikt voor jeugdigen, die nog onvoldoende taal tot hun beschikking hebben om woorden te kunnen geven aan hun problemen of niet over hun problemen willen praten.

Vaktherapie is een vorm van behandeling.

Voor sommige gemeenten is het niet duidelijk dat vaktherapie een vorm van behandeling is. Vaktherapie wordt bijvoorbeeld gezien als begeleiding, met name als het gaat om enkelvoudige problematiek en/of wanneer er geen regiebehandelaar betrokken is. Vaktherapie is ten alle tijden behandeling. Dit heeft te maken met de behandeldoelen en therapeutische werkwijzen van de vaktherapeuten (bron: Nederlands Zorginstituut, 2015). Begeleiding is onder andere bedoeld als ondersteuning bij het dagelijks leven, maar dat is niet wat de vaktherapeut biedt.

Het doel van vaktherapie is enerzijds klachtgericht, namelijk om cliënten te ondersteunen om lichamelijke, verstandelijke, psychische, psychosomatische, psychosociale of psychiatrische problematiek op te heffen, te verminderen of te accepteren en om terugval en hernieuwde klachten zoveel mogelijk te voorkomen. Anderzijds is het doel van vaktherapie persoonsgericht, namelijk om het welbevinden en de kwaliteit van leven en de persoonlijke ontwikkeling van de cliënt te bevorderen. 2

Bij welke problematiek kun je een vaktherapeut inzetten?

Vaktherapeuten bieden vroegonderkenning, preventie, ondersteuning, observatie, diagnostiek, behandeling en training. Vaktherapeuten bieden individuele behandeling, maar ook groepsbehandeling en gezinsbehandeling. Zij zijn daardoor breed inzetbaar binnen de jeugdhulp,  bij zowel lichte problematiek in een stabiele, veilige omgeving alsmede bij situaties waarbij sprake is van complexe problematiek en/of een onveilige omgeving. Voor deze laatste situatie is de norm verantwoorde werktoedeling van toepassing. Alleen wanneer er sprake is van ggz-problematiek werkt de vaktherapeut onder verantwoordelijkheid van een BIG-geregistreerde regiebehandelaar.
 

Cliënt zonder DSM-V diagnose

Cliënt met DSM-V diagnose

  • Enkelvoudige problematiek
  • Stabiele situatie
  • (Vroegtijdig) behandelen

Voorbeelden: pestervaringen, echtscheiding, overlijden, pleegzorg, chronische ziekte, lichte gedragsproblemen, (cognitieve/fysieke) beperking, problemen op school.

Vaktherapeut behandelt zelfstandig.

  • Enkelvoudige problematiek
  • Stabiele situatie
  • (Vroegtijdig) behandelen

Voorbeelden: ADHD of ASS, blijvende diagnose, niet altijd een regiebehandelaar nodig.

Vaktherapeut behandelt zelfstandig.

 

  • Complexe problematiek
  • Instabiele situatie
  • Behandelen

Voorbeelden: vechtscheiding, multiproblem gezin, ouder-kind/opvoedproblematiek, gedragsproblematiek, emotieregulatieproblemen, pleegzorg, OTS.

Vaktherapeut behandelt zelfstandig, werkt in samenwerking met andere hulpverleners, op basis van 1 gezin - 1 plan - 1 regisseur.

Financiële samenwerking/onderaannemerschap niet noodzakelijk.

  • Complexe problematiek (BJZZG of SJGGZ)
  • Instabiele situatie
  • Behandelen

Voorbeelden: depressie, hechtingsproblematiek, Persoonlijkheidsproblematiek, trauma.

Vaktherapeut onder verantwoordelijkheid van  regiebehandelaar, op basis van 1 gezin - 1 plan -1 regisseur.

Financiële samenwerking/onderaannemerschap niet noodzakelijk.

 


Valt vaktherapie binnen de jeugdhulp?

De vaktherapeut is een van de categorieën hulpverleners die een rol speelt in de brede jeugdhulp. Vaktherapie wordt aangeboden in de jeugdhulp, waar kinder- en jeugdpsychiatrie onderdeel van uitmaakt, verstandelijk gehandicaptenzorg, speciaal onderwijs, revalidatie, asielzoekers/vluchtelingen en ziekenhuizen. Vaktherapeuten werken binnen instellingen en vanuit vrijgevestigde praktijken.

 
  Een vaktherapeut geeft therapie aan een jongetje, de CJG-coach werkt in de thuissituatie met de ouders. De CJG-coach en vaktherapeut hebben regelmatig gesprekken samen met de ouders over de voortgang. De vaktherapeut en de CJG-coach denken ook op school met de leerkracht mee om een passende aanpak voor de gedragsproblemen te vinden.


De inzet van vrijgevestigde vaktherapeuten sluit aan bij de uitgangspunten van de Jeugdwet: eerder de juiste hulp op maat om jeugdigen en gezinnen zo snel mogelijk, zo dichtbij mogelijk en zo effectief mogelijk hulp te bieden met aandacht voor de (kosten)effectiviteit van de geboden hulp en hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt één gezin, één plan, één regisseur. Vrijgevestigde praktijken kunnen vroegtijdig laagdrempelige hulp bieden in de buurt van het kind, het gezin en school. Vrijgevestigde praktijken kunnen maatwerk bieden en waar nodig samenwerken met scholen en andere jeugdprofessionals.
 

De vaktherapeut en de norm verantwoorde werktoedeling:

Vaktherapeuten kunnen zich niet registeren bij het SKJeugd, maar zij kunnen als niet-geregistreerd professional worden ingezet op basis van de ‘tenzij-bepaling’. Vaktherapeuten worden hierbij expliciet genoemd. Het toepassen van de ‘tenzij-bepaling’ is veelal aan de orde wanneer zelfstandig gevestigde vaktherapeuten ingezet worden.

De ‘norm van de verantwoorde werktoedeling’ volgt uit het Besluit Jeugdwet.

1.      Pas toe of leg uit: de ‘tenzij-bepaling’ voor vaktherapeuten

Leidend principe bij de norm van de verantwoorde werktoedeling is het principe ‘pas toe of leg uit’. Hiermee wordt bedoeld dat er een hoofdregel is (namelijk voor specifieke werkzaamheden en verantwoordelijkheden wordt een BIG-of SKJ-geregistreerde professional ingezet), waarvan mag worden afgeweken. Dit kan alleen als men aannemelijk kan maken dat de kwaliteit van hulp niet nadelig wordt beïnvloed of dat deze juist gediend is met de inzet van een andere professional. Vaktherapeuten kunnen dus zonder SKJ-registratie direct worden ingezet bij complexe problematiek, omdat voor vaktherapeuten geldt dat zij een eigen specialisme hebben, over de juiste expertise beschikken en vakbekwaam zijn. Een manier om de specifieke vakbekwaamheid van een vaktherapeut te onderbouwen is registratie in het Register Vaktherapie.8
 

2.      Inzet van een niet-geregistreerd professional ‘onder verantwoordelijkheid van’ een geregistreerd professional

Een vaktherapeut kan ook ingezet worden ‘onder verantwoordelijkheid van’ of in samenwerking met een geregistreerd professional.

Uit veel taken vloeien werkzaamheden voort waarvoor een geregistreerde professional weliswaar verantwoordelijk is, maar waarbij het niet efficiënt is dat hij deze zelf verricht. Hierbij kan worden gedacht aan een vaktherapeut die in een organisatie werkzaam is en in het kader van het behandelplan (onder verantwoordelijkheid van de hoofdbehandelaar, bijvoorbeeld psychiater) een aandeel levert in de behandeling.
 

Beroepscode en Register Vaktherapie

Iedere vaktherapeut die lid is van een beroepsvereniging die is aangesloten bij de Federatie Vaktherapeutische Beroepen (FVB) dient zich te houden aan de geldende beroepscode.1 Een bij het Register Vaktherapie (kandidaat) geregistreerde vaktherapeut voldoet aan alle opleidingseisen die  aan vaktherapeuten gesteld worden en is actief bezig met bij- en nascholing en supervisie of intervisie. Op de website http://www.registervaktherapie.nl kunt u hier meer informatie over vinden.
 

Contracteren van vrijgevestigde vaktherapeuten

Gemeenten kunnen vaktherapie voor jeugdigen als losstaande ggz-behandeling inkopen, evenals vaktherapie bij psychische problemen die geen DSM IV-stoornis betreffen.9  Indien nodig kan het werken onder verantwoordelijkheid van een regiebehandelaar georganiseerd worden middels inhoudelijk afspraken in het familiehulpplan of behandelplan. Financieel onderaannemerschap bij een regiebehandelaar is hiervoor niet nodig.

Voor vrijgevestigde vaktherapeuten gelden dezelfde tips & trics als voor andere vrijgevestigden in de jeugd-ggz. Kleine praktijken kunnen niet aan de certificering HKZ of NEN voldoen. Als voorwaarde voor een contract kan het lidmaatschap van een bij de FVB aangesloten beroepsvereniging gehanteerd worden. Voor de bij de FVB aangesloten vrijgevestigde vaktherapeuten heeft de FVB een klacht- en tuchtrechtprocedure ingericht.  
 

Financiering van vrijgevestigde vaktherapie in de jeugdhulp

Zorg in natura

 
  De pleegzorgmedewerker en de gezinsvoogd stellen vast dat een meisje gebaat is bij beeldende therapie. Zij vinden in de buurt een vrijgevestigde praktijk waar pleegouders het meisje wekelijks kunnen brengen, maar deze praktijk behoort niet tot de ingekochte zorg. De gemeente en de vrijgevestigde praktijk sluiten speciaal voor dit meisje een ‘light contract’ waardoor er via VECOZO kan worden gedeclareerd.


Als voor de jeugdige losstaande vaktherapie is geïndiceerd moet de gemeente op basis van de Jeugdwet deze zorg vergoeden, ook als deze niet is ingekocht. Een gecontracteerde vrijgevestigde praktijk kan vaktherapie bieden. Daarnaast is een ’light contract’ of een door de gemeente ontwikkelde variant hiervan een mogelijkheid om zorg te financieren als deze niet is ingekocht. Een jeugdwet-PGB is niet bedoeld om niet-ingekochte zorg mee te financieren. Een ‘light contract’ biedt ook uitkomst als er sprake is van een OTS of als ouders niet bekwaam zijn om een PGB te beheren, maar wel gemotiveerd kiezen voor hulp bij een vrijgevestigde praktijk voor vaktherapie.

Een vaktherapeut kan ook werkzaam zijn bij een gecontracteerde instelling en maakt dan vaak onderdeel uit van een breder behandelaanbod.
 

Persoonsgebonden budget (PGB)

Vaktherapie kan via het persoonsgebonden budget gefinancierd worden. Een persoonsgebonden budget wordt verstrekt wanneer de jeugdige of zijn ouders zich gemotiveerd op het standpunt stellen dat zij de individuele voorziening die een aanbieder levert, niet passend achten en naar het oordeel van het college gewaarborgd is dat de jeugdhulp die tot de individuele voorziening behoort en die de jeugdige of zijn ouders van het budget willen betrekken, van goede kwaliteit is.10 Een vaktherapeut voldoet aan de kwaliteitseisen die de Jeugdwet stelt. 

De jeugdige of zijn ouders zijn als PGB-budgethouder de werkgever die de norm verantwoorde werktoedeling toepast en de afweging maakt voor de inzet van een niet-geregistreerde professional.6 Een jeugdwet-PGB is niet bedoeld om niet-ingekochte zorg mee te financieren.

Valt vaktherapie onder de Zorgverzekeringswet?

Enkele zorgverzekeraars vergoeden losstaande vaktherapie gedeeltelijk uit de aanvullende verzekering. Een aanvullende verzekering valt niet onder de Zorgverzekeringswet.11  Met de Zorgverzekeringswet wordt de basisverzekering bedoeld.11

Vaktherapie maakte als onderdeel van een multidisciplinaire behandeling van een DSM IV-stoornis onderdeel uit van het basispakket. De voorwaarden die golden voor het basispakket in de Zorgverzekeringswet zijn echter niet één-op-één van toepassing op de Jeugdwet9. Als er meerdere oorzaken ten grondslag liggen aan de problemen van de jeugdige, dan gaat de jeugdhulpvoorziening op grond van de Jeugdwet voor op de Zorgverzekeringswet (Jeugdwet artikel 1.2.2).  Als vaststaat dat de hulp noodzakelijk is, dan moet het college hiervoor een voorziening treffen in het kader van de Jeugdwet.11

Een verzekerd bedrag uit de aanvullende verzekering kan in mindering gebracht worden op het benodigde PGB-budget. Beschikken de ouders of de jeugdige niet over een aanvullende verzekering, dan is het college aan zet om de noodzakelijke hulp in te zetten.11
 

Tarief voor een vrijgevestigd vaktherapeut

De VNG-brochure ‘Bekostiging Inspanningsgerichte GGZ 2018’ biedt een handreiking voor het vaststellen van het tarief voor een (vrijgevestigd) vaktherapeut:

•    Component B: Bruto maandsalaris FWG-schaal 55: € 3.293 tot € 3.606

•    Component C: Praktijkkosten van overige vrijgevestigde aanbieders: € 17.071 per jaar

•    Component D: Gedeclareerde uren vaktherapie: 1145 tot 1188 uur14

De componenten B+C+D leiden samen tot een uurtarief van € 62,88 á € 70,02 voor vrijgevestigde vaktherapeuten.

Volgens het beroepsprofiel behoren de volgende directe en indirecte cliëntgebonden werkzaamheden tot die van de vaktherapeut: het opstellen van een behandelplan, het uitvoeren van het behandelplan, verslaglegging ten behoeve van het dossier, evaluatie met jeugdige of gezinssysteem, overleg met betrokken behandelaren en school.2 Deze cliëntgebonden tijd mag worden gedeclareerd.14

Een PGB-budget moet toereikend zijn om de zorg te kunnen inkopen. Het uitgangspunt voor een PGB-tarief is het uurtarief voor vaktherapeuten binnen de zorg in natura. Als de PGB-budgethouder een vaktherapeut kiest met een hoger uurtarief dan het zorg in natura-tarief voor vaktherapie, dan moet hij het verschil zelf betalen.14
 

Bronnen

  1. Beroepscompetentie profiel Vaktherapeuten
  2. GGZ standaarden, Generieke Module Vaktherapie
  3. VNG- Basiskennis over de norm van verantwoorde werktoedeling en beroepsregistratie jeugdhulp
  4. Beroepscode vaktherapeuten
  5. GGZ standaarden, Organisatie van zorg voor kinderen en jongeren met psychische klachten
  6. PPJ - Kwaliteitskader Jeugd – norm verantwoorde werktoedeling
  7. VNG - Vrijgevestigde jeugdhulpaanbieders
  8. https://skjeugd.nl/veelgestelde-vragen/
  9. Brief van ministerie VWS aan T. Dors (januari 2016)
  10. Jeugdwet art 8.1.1.
  11. https://www.sociaalweb.nl/jurisprudentie/persoonsgebonden-budget-pgb-in-jeugdwet-en-wmo-2015-hoe-hoog-moet-het-tarief-zijn
  12. Juridische kennisbank Schulink (Grip op Jeugd)
  13. Schulinck – Afbakening Jeugdwet met andere wetten
  14. VNG - Bekostiging Jeugd-GGZ inspanningsgericht (juni 2017)
  15. VNG - Tips&trics vrijgevestigden
Deel dit via: